Waarom Speakup de brief aan de Tweede Kamer tekende

Een besluit in Washington legde eind augustus een Europese internetaanbieder stil. Er kwam geen Europese rechter aan te pas. Samen met 36 andere organisaties vraagt Speakup de Tweede Kamer om Europese bedrijven en organisaties hiertegen te beschermen.

Op 26 augustus zette de Amerikaanse sanctieautoriteit OFAC de Italiaanse internetaanbieder Autistici/Inventati (A/I) op een sanctielijst. A/I verzorgt webhosting en e-mail voor zo’n 20.000 maatschappelijke groepen wereldwijd. De VS stellen dat A/I digitale infrastructuur levert aan gewelddadige groeperingen. A/I spreekt dat tegen.

Daarna ging het snel. Twee dagen later blokkeerde de Amerikaanse beheerder van .org het domein autistici.org. Op 8 september liet de Italiaanse bank Banca Etica weten dat ze binnen tien dagen stopte met haar diensten aan A/I, uit angst zelf buiten het Visa-betaalsysteem te vallen. A/I heeft haar activiteiten inmiddels gestaakt.

Het is geen losstaand geval. Ook de rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag konden na Amerikaanse sancties bij geen enkele Europese bank meer terecht.

De brief

Op 17 september stuurde PublicSpaces samen met 37 organisaties een brief aan de Tweede Kamer. Speakup is een van de ondertekenaars, net als onder andere Bits of Freedom, Internet Society Nederland, Nextcloud, Freedom Internet en de Dutch Cloud Community. De brief vraagt het kabinet om:

  • werk te maken van onafhankelijke Europese digitale infrastructuur en open-source alternatieven voor cloud, sociale media en betalen
  • zich diplomatiek uit te spreken tegen de gevolgen van buitenlandse sancties voor Europese organisaties
  • de Europese blokkeringsverordening uit te breiden en getroffen organisaties juridisch en praktisch te helpen
  • organisaties te beschermen die door buitenlandse sancties hun bankrekening kwijtraken
  • de dienstverlening aan het Internationaal Strafhof veilig te stellen\

Waarom dit Speakup raakt

Speakup naar een Europese doelstelling in 2030. Niet omdat het goed klinkt, maar omdat we geloven dat je als bedrijf zelf moet kunnen beslissen over je digitale fundament. De zaak-A/I laat zien hoe snel dat fundament kan wegvallen, en dat je daar zelf weinig aan kunt doen als je afhankelijk bent van partijen buiten Europa. Rick Sulman legt uit waarom Speakup zich achter de brief schaart.

1. Eind augustus zette een Amerikaanse sanctie Autistici/Inventati buitenspel. Waarom heb je de brief ondertekend?
Wij geloven dat Europese bedrijven en organisaties over hun eigen digitale fundament moeten kunnen beslissen. Op dit moment kan een besluit in Washington (of eventueel een ander niet EU land) bepalen of een Europees bedrijf nog kan bellen, mailen of betalen. Dat vinden we onacceptabel. De brief vraagt de Nederlandse politiek om dat serieus te nemen, en daar willen we ons als Speakup achter scharen.

2. Er kwam geen Europese rechter aan te pas. Waarom is dat een grens?
In Europa geldt dat je pas gestraft wordt nadat een onafhankelijke rechter je zaak heeft gehoord, en dat je je kunt verdedigen. Hier gebeurde het omgekeerde. Een buitenlandse overheid zet een Europese organisatie op een lijst, en Europese bedrijven zoals een domeinregistratie en een bank voeren dat uit. Zij doen dat niet omdat ze het eens zijn, maar omdat ze bang zijn voor de gevolgen. Zo worden Europese bedrijven het verlengstuk van buitenlands beleid. Daarmee verliezen we iets fundamenteels, namelijk dat in Europa het Europese recht geldt.

3. Vandaag gaat het om activisten. Hoe kwetsbaar is een gewoon Nederlands bedrijf?
Kwetsbaarder dan de meeste ondernemers denken. Heel veel Nederlandse bedrijven draaien op Amerikaanse cloud, Amerikaanse software en Amerikaanse betaalsystemen. Je hoeft zelf niet op een lijst te staan om geraakt te worden. Het is genoeg als een klant, leverancier of partner dat wel staat, of als de politieke wind draait. Het Internationaal Strafhof in Den Haag had na Amerikaanse sancties al te maken met bankdiensten die wegvielen. Dat kan dus gewoon in Nederland gebeuren. De vraag is niet óf je afhankelijk bent, maar of je weet hoe afhankelijk je bent en wat je doet als de stekker eruit gaat.

4. Speakup wil volledig Europees worden. Wat doen jullie concreet?
We kijken naar de hele keten, en niet alleen naar wat de klant ziet:

  • Infrastructuur: onze telefonieplatformen en data draaien op eigen servers en in Nederlandse datacenters
  • Software: Voor intern gebruik kiezen we waar het kan voor open source en Europese leveranciers, zoals SOGo voor mail en agenda en Nextcloud voor documentopslag.
  • Leveranciers: bij elke nieuwe leverancier toetsen we waar het bedrijf gevestigd is en onder welk recht het valt. Bestaande Amerikaanse afhankelijkheden bouwen we af. Ons doel is om in 2030 een 100% EU portfolio te hebben.
  • Transparantie: klanten kunnen bij ons opvragen waar hun data en gesprekken staan en via welke partijen ze lopen.

5. Wat moet er het eerst gebeuren, en wat kan een ondernemer vandaag al doen?
Politiek: eerst moet de rechtsbescherming geregeld worden. Investeren in Europese infrastructuur is belangrijk, maar dat duurt jaren. Een sterkere blokkeringsverordening, juridische steun voor getroffen organisaties en een garantie dat je bankrekening niet zomaar verdwijnt kunnen veel sneller. Daarmee zorg je dat Europese bedrijven niet uit angst gaan meewerken met buitenlandse sancties. Daarna moet er structureel geld naar Europese en open-source alternatieven voor cloud, communicatie en betalen.


Ondernemer: begin met een eerlijke inventarisatie van je eigen afhankelijkheden. Zet op een rij welke diensten je bedrijf stilleggen als ze morgen wegvallen: mail, telefonie, opslag, boekhouding, betalen. Vervang daarna stap voor stap wat makkelijk kan, en kies bij elke nieuwe aanschaf bewust voor een Europees alternatief. Dat hoeft niet in één keer. Het gaat erom dat je de keuze zelf maakt, en niet pas wanneer iemand anders hem voor je maakt.